English

 

تاریخ مذهب شیعه

بخش اول

بعد از وفات پیامبر گرامی اسلام دوران خلفای راشدین آغاز گردید . ایشان علاوه بر رهبریت دینی توده مردم رهبری سیاسی دولتی را نیز بر عهده داشتند که لازم بود اداره کرد آن ادامه یابد . برای اداره کرد این امرمهم خلفای جانشین پیامبر گرامی علاوه بر رهبری دینی این ظیفه خطیر سیاسی را نیز به پیش بردند .

طوایف هاشمی و امیه از قبیله قریش قبل از ظهور دین مبین اسلام  برای اداره مکه که زیارتگاه بت پرستان عرب بود، بطور مداوم با هم کشمکش داشتند . بعد از وفات پیامبر در دوران خلفاء ابوبکر و عمر ابن خطاب که به خاندان هاشمی منسوب بودند ،مشکلی از نظر در دست گرفتن اتوریته سیاسی بوجود نیآمد . با درگذشت خلیفه عمر و برعهده گیری مقام خلافت توسط عثمان که از طایفه امیه بود ،کشمکشهای سیاسی قبل از ظهور دین اسلام دوباره شعله ور گشت . در نتیجه این فضای متشنج خلیفه سوم یعنی عثمان هدف سؤقصدی قرار گرفته و بجای او حضرت علی زمام امور را در دست گرفت . معاویه ابن ابوسفیان از طایفه امیه به بهانه اینکه  علی ابن ابوطالب اهتمام کافی در یافتن و دستگیری قاتل خلیفه سوم را نشان نداده است ، خود را خلیفه خواند و بدینترتیب برای اولین بار ر اسلام دو خلیفه امور را اداره مینمودند .

 این کشمکشهای سیاسی سرانجام منتهی به چند جنگ گردید که مهمترین آنان جنگ صفین میباشد .در این جنگ حضرت علی به پیروزی دست یافته بود ولی با حیله و مکر عمروعاص معاون معاویه قرآن ها بر سر نیزه شده و ادعای حاکم قرار دادن کتاب آسمانی مطرح گردید و در پایان نیز نتیجه ای عاید طرفین نگردید .یکی از نتایج جنگهای مورد بحث شکل گیری حرکتی بنام خوارج بود .آنها ابتدا به حضرت علی پایبند بودند ولی بعد از جنگ صفین از او جدا شده و تصمیم گرفتند تا علی(ع) ، معاویه و عمروعاص را بقتل برسانند . سؤقصد منفور بجان حضرت علی به شهادت ایشان منجر شده و دو قربانی دیگر از مهلکه جان سال بدر بردند .معاویه بعد از این واقعه خلافت امام حسن را به رسمیت نشناخته و پسر خود یزید را به مقام خلافت برگزید . با شهدات جانگداز امام حسین(ع) در کربلا به فرمان یزید ابن معاویه دو دستگی و کشمکش دیرینه در میان اعراب مسلملن بالا گرفته و عده ای بطرفداری خاندان علی برخاستند که بعدها خط فکری، برداشت و دیدگاه آنها شالوده مذهب شیعه را تشکیل داد  .

در واقع مذهب شیعه در دوران عثمان خلیفه سوم شکل گرفته و در دوران حضرت علی نیز ابتدا از مصر آغاز شده و به عراق گسترش و توسعه یافت . عراق قرارگاه شیعیان بحساب میآمد زیرا عراق در دوران آنحضرت مآمن امیرالمؤمنین بوده و مردم عراق سخت بحضرت علی علاقه و وفاداری داشتند .

 شیعیان معتقد بودند که حضرت علی که یکی از اصحاب برجسته عرب میباشد  از طرف پیامبر به جانشینی انتخاب گشته و خاندان او همه این وظیفه خطیر ر برعهده خواهند گرفت . ما شیعیان معتقدیم که یازده امام از فرزندان حضرت علی ابن ابیطالب وظیفه هدایت مسلمین را بر عهده گرفته و امام دوازدهم در غیبت میباشند و روزی برای نجات انسانها ظهور خواهند کرد . از میان فرقه های مختلف مذهب شیعه میتوان به سبعیه که از طرف یهودی الاصلی بنام سبعه شکل گرفته ، قرابیه ، امامیه که امروزه در عراق ایران و پاکستان پیروان زیادی دارد و جعفریه اشاره ورزید .

 

در پایان سی سال نخست قرن دوم هجری قمری  مظالم بنی امیه ادامه داشته و هرگونه قیامی بلافاصله سرکوب میگردید . در همان دوران مردی بنام ابومسلم از خطه خراسان علم مبارزه با بنی امیه را برپا نموده و تصمیم گرفت تا این خاندان را از قدرت ساقط نماید . سرانجام خاندان عباسی مقام خلافت را از دست امویان گرفته و در آغاز برای جلب حمایت شیعیان با خاندان علی بملایمت و مهربانی برخورد نمودن بطوریکه حتی بخونخواهی  خاندان علی بسیاری از امویان را بقل رسانیدند . اما دیری نپائید که آنها نیز راه و روش امویان در قبال اهل بیت را متد خود نموده و با چشم پوشی در مقابل احکام و قوانین به این خاندان بی احترامی و ناحقی نمودند . در دوران عباسیان ابو حنیفه پایه گذار مذهب حنفی سنی بفرمان منصور خلیفه عباسی روانه زندان شده و بشدت شکنجه گردید . جعفر صادق امام ششم و رهبر برجسته شیعیان نیز بعد از تحمل شکنجه های بسیار و شدید مسموم گردیده و بشهادت رسید . در زمان هارون خلیفه عباسی امپراطوری اسلام توسعه بسیار یافته و دارائی فوق العاده بیت المال صرف هوسرانیها و خوشگذرانیهای خلفای عباسی میشد . در واقع با رفتن امویان بر سر کار آمدن عباسیان چیزی برای شیعیان تغییر نیافته بود .

پیروان مذهب  شیعه  با آغاز قرن سوم هجری نفسی راحت کشیدند . بسیاری از کتب فلسفی و علمی در ایندور از زبانهای  یونانی و سریانی به عربی ترجمه شده و مردم بسوی حل و ارزیابی مسائل و دانسته هایشان با نیروی عقل و منطق متمایل شده بودند . همچنین مامون خلیفه عباسی نیز با علم و منطق مذاهب مختلف را ارزیابی مینمود و از اینرو فضای آزادی برای بحث ،تحقیق و اظهار نظر پیروان مذاهب مختلف شکل گرفت . یکی از علل مهم دیگر نیز ولیعهدی و وزارت امام هشتم شیعیان رضا(ع) در دربار مامون بود .از اینرو پیروان شیعه کمی بیشتر از مظالم عباسیان بدور مانده و عالمان شعه فرصت را برای انجام تحقیق ،ترویج و تعلیم مذهب شیعه مغتنم شمردند . ولی این وضعیت دیری نپائیده و با بر سر کار آمدن متوکل عباسی در 232 هجری قمری شرایط سخت و نفس گیری برای شیعیان شکل گرفت بطوریکه آرامگاه امام حسین در کربلا بدستور او ویران گشت .

با تضعیف خاندان عباسی در قرن چهارم هجری و حاکمیت آل بویه در ایران که بقولی خود شیعه مذهب بودند ،مذهب و مکت شیعه فرصتی دیگر برای گسترش و تقویت پیدا نمود . حیطه حکمرانی آل بویه تا بغداد گسترش یافته و بدینترتیب شیعیان موفق گردیدند که برای اولین بار با نفوذ وتاثیری بیشتر  حرف دل خود را بازگویند . این قدرت موجب شده بود که شیعیان براحتی  مذهب خود را تبلیغ نمایند . بعضی مورخان معتقدند که در ایندوره بغیر از چند شهر بزرگ عرب بیشتر ساکنین شبه جزیره عربستان را نیز شیعیان تشکیل میدادند .

علاوه بر این در بحرین ،عمان و کوفه که مرکز شیعیان شناخته میشد اکثریت اهالی را شیعیان تشکیل داده و در شهرهای طرابلس ،نابلس،طریه و حلب نیز شیعیان بیشماری زندگی میکردند .بسیاری از اهالی اهواز و شهرهای خلیج فارس نیز شیعه بودند . از قرن پنجم هجری تا قرن نهم نیز جمعیت بسیاری به مذهب شیعه گرویده بودند .

یکی از حکمرانان مغول نام خدابنده و مذهب شیعه را برگزید و بدینترتیب تشیع در دوران او نیز توسعه فراوانی یافت . حکمرانان آق قویونلو و قره قویونلو که مرکزشان در تبریز بوده و حیطه حکمرانیشان تا کرمان وسعت مییافت نیز پیرو مذهب شیعه بودند .

قدرت مذهبی شیعه با حکمرانان دوران مخلف و چگونگی برخورد آنان با اعتقادات دیگر تغییر مییافت . بعنوان مثال با بر سر کار آمدن خاندان ایوبیان همه چیز تغییر یافته و شیعیان مصر و شامات از آزادی دینی محروم شده و بسیاری از آنها به قتل رسیدند .

شیعه با و جود اینکه مذهبی ممنوع بود ولی موفق گردید تا با تلاش پیروان خود در این پنج قرن رواج و گسترش فوق العاده ای بیابد . نباید فراموش کرد که در طول این مدت در هیچ کشور و دولتی رسمیت نیافته و تنها توانسته بود موجودیت خود را حفظ نماید .

در سال 906 هجری  یکی از نوادگان شیخ صفی الدین اردبیلی هنوز 13 ساله بود که بهمراه سیصد درویش بمنظور تشکیل حکومت قدرتمند شیعه دست بقیام زده و بدینترتیب رژیم فئودال از بین رفته و کشور را توسعه بخشیدند .

شاه اسماعیل صفوی بعد از جنگهای خونین بسیار علی الخصوص با دولت ترک عثمانیان سرانجام موفق گردید تا سرزمین از هم پاشیده ایران را گرد هم آورده و با مذهب شیعه بدان رسمیت ببخشد .

پادشاهان صفوی بعد از مرگ شاه اسماعیل تا اواسط قرن دوازدهم سلطنت نمودند . همه این سلاطین امامیه شیعه را قبول نموده و در راه ترویج آن - مخصوصا شاه عباس صفوی بسیار کوشیدند .

 

info@oursouthazerbaijan.com