English

فرهنگ مرگ و سوگواری در آذربایجان جنوبی

 

در جهانی که شاهد تحولات روز افزون و سریع در زمینه های مختلف میباشد ، آدمی هنوز برای پایان تلخ زندگی اش یعنی مرگ راه چاره ای نیافته است . تمامی اعتقادات و اقداماتی که در این راستا صورت گرفته و عملی میشود در واقع این پایان تلخ را برایمان قابل قبول تر میسازد .

 علی الخصوص در مناطق اسکان کوچک  آذربایجان جنوبی که آداب و رسوم ، سنن و اعتقادات دینی رنگ و روئی غلیظ تر از مناطق بزرگتر دارد ، حادثه غیر قابل اجتناب مرگ خود یکی از عرصه های نمایش همکاری و همیاری اجتماعی مهم بحساب میآید . مرگ که در بیشتر جوامع بعنوان واقعه ای روحانی قبول میگردد ،بعضی اوقات نیز بعنوان روندی هولناک قلمداد میشود .

تاثیری که این ترس از مرگ در ذهن آدمی بجای میگذارد ، بعضی از رفتارها و رویدادها بعنوان خبردهنده مرگ در جوامع از دیرباز مرسوم شده است . بعنوان مثال مشاهده تابوت در خواب ، لباس عروسی ، ویران شدن خانه ، افتادن دندان ، برعکس قرار گرفتن کفش ها ، زرد شدن رنگ و روی بیمار ، کم اشتها شدن بیمار و ثابت ماندن نگاه بیمار به یک نقطه علائم و نشانه های احتمال وقوع مرگ در فرهنگ خلقی آذربایجان جنوبی میباشد . 

در جامعه ما وقتی با رویدادی که بعنوان خبردهنده مرگ قلمداد میشود ، روبرو میگردیم برای دور ساختن بدی از ما معمولا کارهائی میکنیم که در واقع جزئی از فرهنگمان بحساب میآید . مثلا بهنگام مشاهده خوابی بد به فقیران صدقه میدهیم ، خواب بدمان را به آب روان نقل میکنیم ، ظروف پر از آب در خانه مرده را خالی مینمائیم و دیگ مخصوص جوشاندن آب برای شستشوی مرده را وارونه قرار میدهیم .

بهنگام مرگ برای راحتی تسلیم جان به جانان کارهائی انجام میگیرد بعنوان مثال بالش زیر سرش برداشته شده ، کمی آب خورانده شده ، در نزدش با صدای بلند گریه نکرده و نزدیکانش فرا خوانده میشوند . روحانی دعوت گردیده و آیاتی از قرآن مجید تلاوت میگردد .

بعد از اینکه مرگ فرد بوقوع پیوسته و جان به جان آفرین تسلیم گردید ، جنازه به بستری خاص انتقال یافته ، چانه و دو انگشت شست پاهایش بسته میشوند . اگر مرگ شب هنگام وقوع یافته باشد ، جنازه را برای آمدن نزدیکانش در گوشه ای نگاه میدارند ولی این مدت انتظار بیش از 14 الی 15 ساعت بطول نمیانجامد . خبر مرگ در آذربایجان جنوبی بوسیله اعلام از مسجد و یا پخش اعلامیه هائی به اطلاع همگان رسانده میشود .  بعد از این اقدامات اموری که بعنوان رهسپاری مرده به دنیای دیگر قلمداد میگردد ، آغاز میشود . این اقدامات در عین حال بازماندگان را نیز از تاثیرات مرگ دلبنشان حفظ مینماید .

اولین آمادگیها در رابطه رهسپاری مرده به دنیای دیگر با شستشوی جنازه در چهارچوب قواعد دینی مشخص و کفن نمودن آن آغاز میشود . جنازه مذکر را مردان و جنازه مؤنث را زنان میشویند . معمولا کسانیکه مرده را میشویند افرادی با تجربه در این امر بوده و قواعد آن را کاملا میدانند . شستشوی جنازه ها در مناطق روستائی و کوچک در باغچه خانه انجام گرفته و معمولا به ازدحام زیاد بدور آن اجازه داده نمیشود . شستشوی جنازه در شهرهای بزرگ در غسالخانه ها انجام شده و رنگ پارچه ای که کفن نامیده شده و جنازه را در آن میپوشانند سفید رنگ است .

جنازه بهد از کفن پوشی و خواباندن در تابوتش لا اله ال الله گویان بسوی گورستان حمل میگردد تا نماز میت در آنجا برگزار گردد . بعد از برگزاری نماز میت تابوت دوباره بر دوش مشایعت کنندگان تا لبه گور همراهی میشود . گور در ابعادی مستطیلی شکل که شیاری در کف آن تعبیه شده ، کنده شده تا جنازه در آنجا به خواب ابدی خود فرو رود . شیار کف گور که مخصوص خواباندن جنازه میباشد با سنگ و یا آجر پوشانده شده و سپس بر روی آن خاک ریخته میشود .

جنازه بدون تابوت در گور گذاشته شده و سیس روحانی و یا فردی با تجربه برای مرده دعا خوانده و برای سفرش به جهان دیگر تلقین مینماید . برای ساخت روی گور باید مدتی که برای نشست خاک لازم میباشد صبر نمود که معمولا چند ماه تا یکسال بطول میانجامد . بعضی از خانواده ها در آذربایجان جنوبی گورستانی بخصوص داشته و روی گور معمولا با بتن ، سنگ و اخیرا نیز با مرمر پوشانده میگردد .  بر روی سنگ قبرها نام و فامیل  ، تاریخ و محل تول و مرگ مرده بهمراه سخنان نغز و عبارات پندآمیز بزرگان و مشاهیر حک میشود . هرکدام از این سنگ قبرها در واقع فرهنگ عصر خود را منعکس نموده و در حکم سندی فرهنگی تاریخی محسوب میشود . مردم آذربایجان جنوبی به مردگان احترام خاصی قائل بوده و از پا گذاشتن بر روی قبور و راه دادن چهارپایان به گورستان شدیدا خودداری میکنند .

در آذربایجان جنوبی برای تسلی دادن به خانواده سوگوار معمولا بعد از بخاک سپردن مرده ، دوستان ، نزدیکان و خویشاوندان به خانه محل سوگواری رفته و به اهالی آن تسلیت میگویند . این رفت و آمد بخانه متوفی برای تسلیت و تسکین اهالی خانه مدتی ادامه یافته و در این خانه معمولا روزهای سوم ، هفتم ، چهلم و سالگرد مرگ متوفی حلوا غذا پخته شده و از میهمانان در خانه و سر قبر پذیرائی پذیرائی میشود .

بسیاری از اشیاء شخصی متوفی بعنوان یادگاری در خانه نگهداری شده و بعضی از آنها نیز بین فقرا و نیازمندان تقسم میگردد . اگر در همسایگی خانه مرده در روزهای مراسم سوگواری ، جشن عروسی  جریان داشته باشد ، از خانه سوگواری اجازت باید گرفته شود . خویشاوندان نزدیک مرده مدتی مدید از چهل روز گرفته تا تقریبا یکسال از حضور در جشنها و شادیها اجتناب میورزند . در آذربایجان جنوبی معمولا مردان تا چهل روز صورت خود را اصلاح نمینمایند . مراسم سوگواری اگر مرده جوان بوده باشد طولانیتر خواهد بود .

بسیاری از آذربایجانیان اعتقاد دارند که روح مرده همه جا را گشته و بیشتر اوقات نیز بخانه اش سر میکشد و اگر او را با عملی یاد نمایند بسیار خوشحال میشود . دیدار از گور متوفی بیشتر روزهای پنجشنبه و اعیاد دینی انجام گرفته و در خلال آن دعا کرده وحلوا توزیع میشود .

info@oursouthazerbaijan.com